Object reference not set to an instance of an object. نظام جامع اطلاع‌رساني اشتغال

صفحه اصليدرباره ماتماس با مابازگشتوب سرويس

 


تعداد بازديد: 8585                                               
جوامع بشري و عصر اطلاعات
مقاله منبع
جوامع بشري و عصر اطلاعات عنوان
دکتر محمد فتحيان نويسنده
1387/11/30 تاريخ

در اين مقاله، ضمن تعريف جامع اطلاعاتي، تأثير فنّاوري اطلاعات بر وجوه مختلف جامعه به اجمال بررسي خواهد شد. باشد که اين مختصر، تأثيري هر چند ناچيز بر طرز تفکر مديران و برنامه‌ريزي بهينه در کلية بخش‌هاي جامعه به منظور ورود متفکران به عصر اطلاعات داشته باشد.

خلاصه
منابه ارسالي به سايت مرجع

    چاپ   ارسال براي دوستان

  • چکيده

بشر در طي مسير تکاملي خود با جوامع متعددي روبه رو گشته است. از آن جمله مي توان به جامعه ايلياتي ، جامعه روستايي و جامعه صنعتي اشاره کرد. اختراع رايانه در اواسط قرن بيستم، گسترش شبکه هاي ارتباطي و اهميت اطلاعات در حيات اجتماعي، منشأ تحولات نويني در زندگي انسان گرديده است.

دوران جديد که به عصر اطلاعات موسوم است، نتيجه فنّاوري اطلاعات و ارتباطات مي باشد. امروزه انسان، جامعه اي مبتني بر فنّاوري اطلاعات و ارتباطات را تجربه مي کند که از ويژگي هاي خاص خود برخوردار است.

چنين جامعه اي را جامعه اطلاعاتي گويند. در اين گونه از جوامع، مفاهيم سنتي موجود در زمينه هايي همچون: اقتصاد، آموزش، کسب و کار، مديريت، تجارت و جنگ دچار تحول مي گردد.

در اين مقاله، ضمن تعريف جامع اطلاعاتي، تأثير فنّاوري اطلاعات و ارتباطات بر وجوه مختلف جامعه به اجمال بررسي خواهد شد. باشد که اين مختصر، تأثيري هر چند ناچيز بر طرز تفکر مديران و برنامه ريزي بهينه در کلية بخش هاي جامعه به منظور ورود متفکران به عصر اطلاعات داشته باشد.

  • مقدمه

فنّاوري اطلاعات، به عنوان خاستگاه اصلي جامعه اطلاعاتي ناشي از ظهور رايانه، توسعه شبکه هاي مخابراتي و نياز روزافزون به استفاده از اطلاعات بوده است. مطالعات انجام شده در خصوص برنامه هاي توسعه اغلب کشورها، نشانگر محوري بودن نقش فنّاوري اطلاعات و ارتباطات در اين گونه برنامه ها است.

ماهيت و ابعاد بسيار گسترده اين فنّاوري، تعريف دقيق آن را با مشکل مواجه مي سازد؛ به طوري که تعاريف مختلفي براي آن ارائه شده که مهم‌‌ترين آن‌ها ذيلاً آمده است :

  1. فنّاوري اطلاعات، تلفيقي از دستاوردهاي مخابراتي، روش ها و راهکارهاي حلّ مسأله و توانايي راهبري با استفاده از دانش رايانه اي است.

  2. فنّاوري اطلاعات، شامل موضوعات مربوط به مباحث پيشرفته علوم و فنّاوري رايانه اي، طراحي رايانه اي، پياده سازي سيستم هاي اطلاعاتي و کاربردهاي آن است.

  3. فنّاوري اطلاعات، تلفيقي از دانش سنتي رايانه و فنّاوري ارتباطات به منظور ذخيره، پردازش و تبادل هر گونه داده، اعم از متن، صوت و تصوير است.

  4. فنّاوري اطلاعات، عبارت است از : همه اشکال فنّاوري ساخت، ذخيره سازي، تبادل و به کارگيري اطلاعات در شکل هاي گوناگون : اطلاعات تجاري، مکالمات صوتي، تصاوير ساکن و متحرک، ارائه چند رسانه اي و ساير اشکالي که هنوز به وجود نيامده  اند.

  5. فنّاوري اطلاعات، عبارت است از همه شکل هاي فنّاوري که براي ايجاد، ذخيره و استفاده از شکل هاي مختلف اطلاعات، از قبيل: اطلاعات تجاري، مکالمات صوتي، تصاوير متحرک، داده هاي چند رسانه اي به کار مي رود.

  6. فنّاوري اطلاعات، شاخه اي از فنّاوري است که با استفاده از سخت‌افزار، نرم‌افزار و شبکه افزار (Netware)، مطالعه و کابرد داده و پردازش آن را در زمينه هاي: ذخيره سازي، دستکاري (Manipulation)، انتقال، مديريت، جا به جايي، مبادله، کنترل، سوييچينگ (Switching) و داده اماني خودکار (Automatic Acquisition) امکان پذير مي سازد.
  • مختصات جامعه اطلاعاتي

انقلاب شگرف الکترونيکي در اواسط  سده بيستم و رشد روزافزون کاربرد ريز پردازنده هاي الکترونيکي در محصولات مختلف و همچنين کاهش بهاي تمام شده آن‌ها از يک سو، و نياز بشر به استفاده از اطلاعات از ديگر سو، موجب پديد آمدن موج اطلاعات گرديد.

جهاني که پس از سپري کردن دوره کشاورزي با تمام فراز و نشيب ها و زمان طولاني خود با وقوع انقلاب صنعتي به دوره صنعت و زندگي ماشييني روي آورد، با ظهور شبکه هاي رايانه اي و توسعه ارتباطات، اينک به عصري جديد موسوم به «عصر اطلاعات» پا مي نهد. عصر اطلاعات، جامعه بشري را با رويکردهاي جديد در کليه ابعاد مختلف مواجه مي سازد.

از چنين جامعه اي با عنوان «جامعه اطلاعاتي» ياد مي شود. تعاريف متعددي از جامعه اطلاعاتي ارائه شده است؛اما محوريت چنين جامعه اي اطلاعات و توليد ارزش هاي اطلاعاتي است و نه توليد ارزش هاي مادي.

ويليام مارتين، در زمره اوّلين کساني است که موضوع جامعه اطلاعاتي را مطرح کرده است. او معتقد است که هر چند واژه «جامعه اطلاعاتي» از دهه 1980 به بعد متداول گشته است، ولي تعريف واحدي از آن ارائه نشده و حتي گاهي مشروعيت کاربرد چنين واژه اي مورد ترديد قرار مي گيرد.

به عقيده وي، جامعه اطلاعاتي، جامعه اي است که در آن کيفيت زندگي همانند چشم انداز هاي تحول اجتماعي و توسعه اقتصادي به ميزان بسياري به اطلاعات و بهره برداري از آن وابسته است.

در چنين جامعه اي، استانداردهاي زندگي، الگوهاي کار و فراغت، نظام آموزشي و بازار کار کاملاً تحت تأثير پيشرفت هايي قرار گرفته اند که در قلمرو اطلاعات و دانش به وقوع پيوسته است .

گاهي نيز جامعه اطلاعاتي را از جهت تأثيرات فنّاورانه، اقتصادي، شغلي، جغرافيايي و فرهنگي مورد توجه قرار مي دهند. در اين باره معمول ترين تعريف جامعه اطلاعاتي بر تأثيرات فنّاورانه تأکيد دارد؛ به گونه اي که پيشرفت در زمينه هاي پردازش، ذخيره و انتقال اطلاعات، به بهره گيري از فنّاوري اطلاعاتي تقريباً در همه زمينه هاي اجتماعي منجر گشته است.

برخي ديگر نيز از زاويه جامعه فرا صنعتي به موضوع جامعه اطلاعاتي مي نگرند. پروفسور بل (Daniel Bell)، جامعه شناس برجسته آمريکايي از اين گروه محسوب مي شود.

 وي به اهميت اطلاعات و آگاهي در ظهور جامعه فرا صنعتي تأکيد مي ورزد. در جامعه ما قبل صنعتي، زندگي «بازي بر ضدّ هستي» است؛ جايي است که انسان‌ها با نيروي عضلاني غير ماهر کار مي کنند و در عصر صنعتي، آن جا که ماشين حکم فرما است، زندگي، بازي بر ضدّ هستي مصنوعي است؛ در حالي که در يک جامعه فرا صنعتي که بر خدمات بنا نهاده شده، بازي ميان اشخاص است.

بنابراين، آنچه به حساب مي آيد، نيروي عضلاني غير ماهر يا انرژي نيست؛ بلکه اطلاعات است .

دقّت در تعاريف جامعه اطلاعاتي، گوياي آن است که چنين جامعه اي بيانگر مدلي نوين از جامعه بشري است که در آن، مفاهيم رايج آموزش، کسب و کار، اقتصاد و تجارت متحول مي گردد. به صورت خلاصه مي توان گفت:

  1. تغييري بنيادين در چگونگي توليد ثروت و ارزش پديد آمده و منابع سنتي اقتصاد (مواد اوّليه/منابع فيزيکي) ، جاي خود را به خبرگي و مهارت هاي انساني خواهد داد؛ به عبارت بهتر، ارزش هاي اطلاعاتي جايگزين ارزش هاي مادي مي شود.
  2. اطلاعات به سرعت توليد و در اختيار همه قرار مي گيرد.
  3. فعاليت هاي کاري بيشتر در پردازش اطلاعات است تا در توليد صنعتي يا کشاورزي.
  4. بيشتر پردازش ها به صورت الکترونيکي انجام مي شود.
  5. نهادهاي الکترونيکي و سازمان‌هاي مجازي شکل مي گيرد.
  6. مفهوم کار و کسب و شيوه زندگي تغيير مي کند.
  7. مهارت ها و مشاغل جديد در عرصه فنّاوري ارتباطات و اطلاعات ايجاد مي گردد.
  8. تعامل با ساير کشورها و جوامع به ميزان چشمگيري گسترش مي يابد.
  9. مؤلفه هاي اقتدار، نظام هاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي، مديريت و سازماندهي متحول مي گردد.
  10.  اطلاع رساني به مفهوم عام و در ارتباط با کليه نيازمندي هاي جامعه، از نقشي کليدي و ارزشمند برخودار است.
  • زير ساخت هاي فني - اجتماعي جامعه اطلاعاتي

محققان براي استقرار جامعه اطلاعاتي، عوامل بسياري را بيان مي کنند که مهم ترين آن‌ها به شرح ذيل است:

  •  زير ساخت هاي ارتباطات از راه دور؛
  • زير ساخت هاي مرتبط با دانش؛
  • زير ساخت هاي فنّاوري رابط اطلاعات؛
  • زير ساخت ارتباطي، بيان کننده شبکه هايي است که به طور فيزيکي انتقال و ارتباط را تأمين مي کنند و بيشتر ناظر به وجه سخت‌افزاري تحقق جامعه اطلاعاتي است؛

تا آن جا که مي توان گفت بيشتر جامعه کشاورزي با راه هاي شوسه شناخته مي شدند و جامعه صنعتي با لوله کشي هاي نفت و گاز، و حل آن که بايد جامعه اطلاعاتي را با زير ساخت هاي فيبر نوري و مخابراتي معرفي کرد.

زير ساخت هاي مرتبط با دانش، معطوف به سازمان، روش ها و پردازش اطلاعاتي است که مورد نياز کاربران مختلف بوده و بيشتر ناظر به اند يشه خلاق و خبرگي متخصصان، انديشمندان و فنّاوراني است که بازيابي، پردازش و فراورش داده را براي اهداف مختلف: مديريت، نظارت، سازماندهي و کنترل امکان پذير مي سازند.

زير ساخت فنّاوري رابط اطلاعات، نمادي از محيطي است که در آن هنجارهاي مشترک و مبادلات باز و متعامل تحقق مي يابد. اين وجه، بيشتر ناظر به محيط حقوقي و پيمان هاي مناسبي است که چگونگي همزيستي داده هاي مختلف و کاربري آن‌ها را مهيا مي سازد.

  • جامعه اطلاعاتي و اقتصادي

فنّاوري اطلاعات بر زمينه هاي مختلف اقتصادي تأثيري شگرف خواهد گذاشت. از نظر اشتغال، توسعه اين فنّاوري موجد مشاغل جديد با کيفيتي نو و برتر است؛ به عنوان مثال، در استراليا نرخ رشد شاغلان در اين بخش در فاصله سال هاي 1996 تا 2000 بيش از 30 درصد بوده است، در ايرلند اين نرخ برابر 18 درصد در فاصله سال هاي 1992 تا 1999 مي باشد و متوسط سهم اشتغال فنّاوري اطلاعات و ارتباطات در 15 کشورعضو اتحاديه اروپا برابر3/9 درصد بوده است

از طرف ديگر، با توجه به اين که استفاده از فنّاوري اطلاعات موجب افزايش سود و بهبود وضعيت صنايع مي گردد، باعث افزايش توليد ناخالص داخلي نيز خواهد بود. همچنين از اواسط دهه 1990 نشانه هايي از افزايش بهره وري حاصل از کاربرد فنّاوري اطلاعات در آمار ديده شده است .

اين همه، حکايت از تأثير مثبت فنّاوري اطلاعات بر اقتصاد دارد. قطع نظر از دستاوردهاي اقتصادي فنّاوري اطلاعات، استفاده از اين فنّاوري، ساختارهاي اقتصادي جوامع را به سوي اقتصاد ديجيتالي يا اقتصاد شبکه اي سوق مي دهد.

  • جامعه اطلاعاتي و تجارت

در اقتصاد شبکه اي که مبتني بر کاربردهاي فنّاوري اطلاعات و ارتباطات مي باشد، ارتباط بين توليد کنندگان و مصرف کنندگان بيشتر شده، فاصله آن‌ها از بين مي رود و مفاهيمي چون: کسب و کار الکترونيکي، تجارت الکترونيکي، حراج الکترونيکي و بازاريابي بلادرنگ تعريف مي شود.

مشتري گرايي بيشتر و محصولات خدمات کاملاً سفارشي و مبتني بر سلايق هر يک از مشتريان ارائه مي گردد. تجارت الکترونيکي، فرآيند خريد، فروش يا تبادل محصولات، خدمات و اطلاعات از طريق شبکه هاي رايانه اي و اينترنت است.

استفاده از فنّاوري اطلاعات در تجارت (تجارت الکترونيکي)، همچون ساير کاربردهاي فنّاوري اطلاعات موجب کاهش هزينه و افزايش کارايي خواهد شد.فروشندگان با هزينه هاي کمتر و سود بيشتر مواجه شده و مصرف کنندگان نيز با برخورداري از اطلاعات بيشتر، امکان انتخاب بهتر و خريد ارزان تر را تجربه مي کنند.

  • جامعه اطلاعاتي و آموزش

فنّاوري اطلاعات بر وجوه فرهنگي جامعه نيز تأثير مي گذارد که از آن جمله مي توان به آموزش اشاره کرد. آموزش، تجربه اي است مبتني  بر يادگيري که به منظور ايجاد تغييرات نسبتاً ماندگار در فرد صورت مي گيرد.

يادگيري، به عنوان يکي از نيازمندي هاي اساسي انسان، تحت تأثير روش هاي نوين ناشي از کاربرد فنّاوري اطلاعات قرار گرفته است. آموزش شبکه اي، کلاس هاي مجازي، دانشگاه اينترنتي و آموزش از راه دور موضوعاتي است که  از کابردهاي فنّاوري اطلاعات و ارتباطات در زمينه آموزش محسوب مي شود؛ به عنوان مثال، در آموزش از راه دور، آموزش هاي مورد نظر در مکاني مشخص ارائه شده و سپس با بهره برداري از روش هاي انتقال بي درنگ (همزمان - Onlion يا ناهمزمان - Offline) به مکان ديگر منتقل مي گردد.

برخي از مزاياي استفاده از فنّاوري اطاعات و ارتباطات در اجراي سياست هاي آموزشي عبارت اند از:

  1. حذف تأثير عواملي همچون: دوري فاصله، وضعيت بد جغرافيايي و امنيت کم و به عبارت بهتر رها شدن آموزش از قيد زمان و مکان؛
  2. عدم نياز به جابه جايي استادان، معلمان و مربيان از يک منطقه به منطقه ديگر و امکان بهره گيري از اساتيد بنام بدون توجه به موقعيت مکاني؛

  3. کاهش هزينه لجستيکي؛
  4. افزايش کيفيت آموزش از طريق بهره مندي از اساتيد، معلمان و مربيان با سابقه و مجرب که در مناطق ديگر زندگي مي کنند؛ به عنوان مثال، در تايوان با راه اندازي دانشگاه مجازي با بودجه اي برابر 800 ميليون واحد پولي، سالانه 30000 دانشجو آموزش مي بينند؛ در حالي که دانشگاه ملي  تايوان با بودجه سالانه 3500 ميليون واحد پولي تنها 21000 دانشجو را شامل مي شود.
  • جامعه اطلاعاتي و جنگ

فنّاوري اطلاعات و ارتباطات، همچنان که بر تمامي وجوه اجتماعي تأثير گذاشته و جوامع را به سمت جوامع نوين اطلاعاتي سوق داده است، بر جنگ و مفاهيم مرتبط با آن نيز تأثير گذاشته و يا خواهد گذاشت.

در عصر اطلاعات، مفاهيم سنتي جنگ که در عصر صنعت رايج بوده است، جاي خود را به مفاهيم جديدي داده است؛ به گونه اي که تحت عناويني چون جنگ ديجيتالي يا جنگ اطلاعات از آن ياد مي شود.

همان طور که جنگ هاي «موج اوّل» يا دوران کشاورزي براي زمين، جنگ هاي «موج دوم» يا دوران صنعت در جهت کنترل ظرفيت توليد به اجرا در آمدند، جنگ هاي «موج سوم» يا دوران اطلاعات نيز براي کنترل دانش و اطلاعات است.

از آن جايي که در هر جامعه اي شيوه نبرد تابع روش توليد ثروت است، در عصر اطلاعات نيز که ارزش هاي اطلاعاتي جايگزين ارزش هاي مادي مي شوند، جنگ هاي اطلاعاتي بيش از پيش معنا مي يابد. «الوين» و «هيدي تافلر» نيروي مسلح ايالات متحده را نيازمند به «مفهوم نظام مندي از راهبرد دانش نظامي» مي دانند.

به گمان آنان، اين راهبرد شامل دکترين روشن و سياستي براي تحصيل، پردازش، توزيع و پيشبرد دانش توسط نيروهاي مسلح است.

آن‌ها مي گويند که ارتش ايالات متحده در حال توسعه مفهوم جنگ اطلاعات است تا عمليات رواني را نيز شامل شده و بتواند بر احساسات، انگيزه، قدرت استدلال عيني و نهايتاً بر رفتار ديگران تأثير گذارد. چنين رويکردي، حکايت از توسعه جنگ سنتي و تبديل آن به جنگ اطلاعات دارد.

جنگ اطلاعات، مفهومي قديمي است که با استفاده از فنّاروي اطلاعات و  ارتباطات نقش و سهم بسزايي در جنگ ايفا مي کند؛ به گونه اي که امروزه جنگ اطلاعات بُعد چهارمي به ابعاد سه گانه زميني، دريايي و هوايي اضافه کرده است.

اگر چه تعريف دقيق و واحدي در مورد جنگ اطلاعات وجود ندارد، اما مي توان گفت: جنگ اطلاعات مظهر تأثير اطلاعات يا دانش بر عمليات نظامي است به عبارت بهتر، هر اقدامي را که براي انکار، سوء استفاده، تحريف، تخريب اطلاعات يا کارکردهاي دشمن و همچنين حفاظت از خود در برابر اين اقدامات و بهره برداري از عمليات اطلاعاتي خودي انجام مي شود، جنگ اطلاعات گويند.

واژه هايي همچون «جنگ رايانه» و «جنگ شبکه»، از مفاهيم رايج در جنگ اطلاعات است. به زعم «جان آرکويلا» و «ديويد ران فلت» جنگ شبکه نوعي مشاجره فکري در سطح اجتماعي است که بخشي از آن از طريق ارتباطات شبکه اي انجام مي پذيرد. به احتمال قوي، جنگ شبکه اي يک مشاجره راهبردي بين کشورها است که هدف از آن ذهن بشر است.

  • جنگ اطلاعات و سيستم هاي امنيتي

امروزه اينترنت محيطي براي جنگ اطلاعاتي بين دو کشور متخاصم ايجاد کرده است. دزدان اطلاعات مي توانند با آخرين روش هاي موجود در شبکه هايي اطلاعاتي نفوذ و اطلاعات فوق سرّي را مورد استفاده قرار دهند. فنّاوري هاي جديد نرم افزاري، امکان دسترسي خودکار به اطلاعات را از طريق«Knowbot» فراهم آورده است.

نوبات ها پس از رها شدن در اينترنت، قادرند تا براي دستيابي به اطلاعات مورد نياز، از شبکه اي به شبکه ديگر رفته، توليد مثل نموده، با ساير نوبات هاي ديگر ارتباط برقرار کرده و اطلاعات مورد نياز را به مبدأ خود ارسال کنند.

در عصر اطلاعات، حمله به سامانه هاي اطلاعاتي (پايگاه هاي وب) و دفاع در برابر حمله هاي اطلاعاتي بسيار مهم مي باشد. نمونه تشديد شده اي از اين گونه حملات، در جنگ عراق و آمريکا مشاهده گرديد؛ به گونه اي که يک هفته پس از جنگ، حدود بيست هزار پايگاه مورد حمله واقع شد و بر اساس آمارهاي داده شده، روزانه حدود دو هزار و پانصد پايگاه تخريب گرديد.

يکي از قربانيان اصلي اين حملات، پايگاه الجزيره بود که اقدام به نمايش تصاوير سربازان آمريکايي و انگليسي کشته شده يا اسير شده نمود. همچنين صدها پايگاه دولتي و تجاري آمريکايي و انگليسي، پس از بمباران بغداد، توسط شعارهاي ضدّ جنگ مخدوش گرديدند.

حملات انجام شده به پايگاه ها و همچنين ويروس هاي رايانه اي که در طي اين جنگ توليد گرديد، معمولاً  ناشي از سه گروه بودند.گروه اوّل وطن پرست هاي آمريکايي و انگليسي که مي خواستند به گونه اي در جنگ شرکت نموده و به حمله مجازي به دشمن از طريق شبکه هاي رايانه اي اقدام ورزند.

حمله به سرورها (راهبرها) در سفارت خانه هاي عراق و يا تخريب پايگاه هاي وب شرکت هاي عراقي به همين منظور انجام گرديد.

گروه دوم، اسلام گراياني بودند که در سراسر جهان حملاتي عليه پايگاه هاي آمريکايي يا انگليسي انجام دادند و گروه سوم، صلح طلباني بودند که به هيچ يک از طرفين جنگ وابستگي نداشته و با اصل جنگ مخالفت مي کردند و به تخريب پايگاه ها از طريق ارائه پيغام هاي ضد جنگ اقدام مي کردند.

همچنين ويروس هاي رايانه اي، کرم ها، بمب هاي منطقي و ساير روش هاي ديگر نيز در اين ارتباط به کار گرفته شد که از آن جمله مي توان به ويروس هاي: Prune، Ganda وD .Vote اشاره کرد.

در چنين شرايطي، نقش سيستم هاي امنيتي به عنوان يک سلاح اطلاعاتي و عامل پدافندي بر ضدّ تهديدات اطلاعاتي از قبيل: بهره برداري غير مجاز، تخريب و تحريف اطلاعات، بيش از پيش مهم جلوه مي کند.

  • جامعه اطلاعاتي و کار

عصر اطلاعات با ويژگي هاي خاص خود، ماهيت کار و اشتغال را دستخوش تغيير و تحولات بسياري مي کند. نيروي کار و محيط کار در جامعه اطلاعاتي، با تصور امروزي متفاوت است. در چنين شرايطي، تعداد قابل توجهي از کارکنان در مشاغلي که محور آن اطلاعات و دانش است، کار مي کنند. تغييراتي را که در عرصه کار و اشتغال رخ مي دهد، مي توان در موارد ذيل دسته بندي کرد:

بعضي مشاغل فعلي، در عصر اطلاعات از بين خواهد رفت، مانند مشاغل مرتبط با کتابداري سنتي؛

برخي ديگر از مشاغل با تغييراتي مواجه خواهند بود؛ به عنوان مثال، فعاليت هاي مهندسي، تجاريت، پزشکي و يا آموزشي متأثر از فنّاوري اطلاعات با روش هايي جديد اجرا مي شوند؛

توسعه و رواج فنّاوري اطلاعات و ارتباطات موجب پيدايي مشاغلي جديد خواهد شد؛ به عنوان مثال، مشاغلي نظير: برنامه نويس وب، برنامه نويس بانک اطلاعاتي، برنامه نويس پايگاه، کارشناس امنيت اطلاعات، مدير شبکه، مدير پايگاه و کارشناس فرآوري اطلاعات به وجود مي آيند.

ايجاد پديده دُورکاري به معناي «استفاده از رايانه ها و ارتباطات راه دور براي انجام وظايف شغلي در موقعيت هاي جغرافيايي متفاوت»، که بر روش اجراي وظايف تأثير خواهد گذاشت. دُورکاري نه تنها مشاغل خدماتي و رسانه اي را تحت تأثير قرار مي دهد، بلکه با سازگار کردن ماشين آلات صنعتي براي دُورکاري به صورت مبتني بر وب يا  اينترنت امکان انجام فعاليت هاي صنعتي از راه دور نيز مسير مي شود. بنابراين، نقش زمان و مکان فيزيکي کم رنگ تر و مفاهيم مجازي معنا مي يابد. همچنين مفاهيم حقوقي و روابط کار نيز تغيير مي کند؛

سطح وظايف واگذاري شده به انسان‌ها نسبت به گذشته تخصصي تر خواهد شد و کارهاي فيزيکي به ماشين ها واگذار مي شود. از اين رو، ايجاد و ارتقاي مهارت هاي کارکنان از اهميت خاصي برخوردار است؛

شاغلان به سواد اطلاعاتي و مهارت هاي مرتبط با فنّاوري اطلاعات نيازمند هستند؛

اطلاع‌رساني دقيق و جامع بازار کار داخلي و خارجي به سهولت انجام مي پذيرد و همچنين مشاوره شغلي هوشمند به صورت مبتني بر وب ميسر است.

با چنين تغييراتي، شرايط و روابط کار نيز تحت تأثير قرار مي گيرد؛ به عنوان مثال، در مقوله دُورکاري ابهاماتي براي کارگران و کارفرمايان مطرح مي شود. از جمله آن که چگونه کارکنان دُورکار انتخاب گردند؟ وجوه نظارتي عملکرد بر کارکنان چه معنايي دارد؟ و روش اجراي آن چيست؟ ارزيابي عملکرد شغلي و رفتاري و خدمات يا محصولِ ارائه شده چگونه انجام مي شود؟

استانداردهاي دورکاري چگونه تعريف مي شوند؟ محيط حقوقي کار به چه صورت تعريف مي شود؟ امکانات و تجهيزات مورد نياز براي دُورکاري چگونه تأمين مي شود؟ چه آموزش هايي مورد نياز است؟

  • جامعه اطلاعاتي، فرهنگ و خدمات اجتماعي

دسترسي سريع و ارزان به اطلاعات موجب نشر سريع اخبار، رويدادها و ارتقاي آگاهي هاي عمومي در جامعه مي شود. از سوي ديگر، امکان يادگيري در هر مکان و زمان و فارغ از محدوديت هاي فعلي، آموزش همه جانبه براي تمامي اقشار جامعه را فراهم مي آورد. از اين رو، فنّاوري اطلاعات و ارتباطات و تشکيل جامعه اطلاعاتي، در توسعه فرهنگ جامعه تأثير بسزايي دارد.

با استفاده از فنّاوري اطلاعات تمام نظام هاي: اداري، تحقيقاتي، قضايي و يا حکومتي دستخوش تغييرات و تحولات شگرفي مي گردد؛ به گونه اي که امکان مشارکت هر چه بيشتر مردم را در فرايندهاي سياسي و حکومتي ايجاد مي کند.

بنابراين، دمکراسي و جمهوريت معنايي واقعي تر به خود مي گيرد؛ به عنوان مثال، مي توان از روش هاي رأي گيري الکترونيکي، تشکيل مجامع و نهادي مردمي الکترونيکي و ايجاد دولت الکترونيکي نام برد.

دولت الکترونيک به دنبال ارائه خدمات مستقيم به مخاطبان خود است و اين مخاطبان ممکن است شامل شهروندان جامعه، بنگاه هاي اقتصادي و يا حتي مؤسسات دولتي باشد.

ضمن اين که از اين طريق، خدمات دولتي به صورتي کارا و بدون اتلاف زمان انجام مي پذيرد.

چنانچه دولت الکترونيک به درستي طراحي و راه اندازي شود، شهروندان مي توانند به سهولت وارد يک پايگاه اينترنتي شده و به آن دسته از خدمات و اطلاعاتي دولتي که مورد نيازشان است، دسترسي يابند.

آن‌ها مي توانند از طريق تکميل فرم هاي الکترونيکي، بسياري از نيازمندي هاي کاري خود را برآورده نمايند. همچنين همه تعاملات مالي مي تواند از طريق اينترنت صورت پذيرد.

  • جامعه اطلاعاتي و شهرهاي الکترونيکي

فنّاوري اطلاعات، در مديريت و خدمات شهري نيز تأثيرات زيادي را خواهد گذاشت. از اين رو، ضروري است که پس از درک مفهوم و آثار اين فنّاوري، به سامان دهي نظام و مديريت شهري توجه کنيم. شهرالکترونيکي يا شهر هوشمند، ناشي از تأثير اين فنّاوري بر ابعاد مختلف شهري مي باشد.

چنين شهري با استفاده از زيرساخت هاي سخت‌افزاري و نرم‌افزاري، توسعه همه جانبه خدمات شهري را فراهم آورده است. نيل به يک شهر الکترونيکي بدون توجه به زيرساخت ارتباطي قوي، محيط حقوقي مناسب (قوانين و ضوابط لازم براي امنيت اطلاعات و ارتباطات و يا اقتصاد آزاد )، توسعه سواد اطلاعاتي شهروندان، بافت فيزيکي مناسب(بزرگراه ها، راه آهن و يا فرودگاه )، مديريت فعال و پويا، و ساير شرايط لازم به منظور ايجاد و توسعه خدمات شهري و همچنين فرهنگ استفاده صحيح، ميسر نيست.

برخي از مزاياي چنين شهري عبارت است از:

  • افزايش بهره وري در ارائه خدمات شهري به دليل حذف محدوديت هاي زمان ناشي از لزوم حضور فيزيکي در سازمان‌ها، افزايش دقت و سرعت ارائه خدمات؛

  • بهبود کيفيت خدمات شهري همراه با کاهش هزينه هاي زائد؛
  • حذف بوروکراسي و افزايش رضايت شهروندان؛
  • اطلاع‌رساني دقيق و کامل و توسعه سواد اطلاعاتي که منجر به ارتقاي فرهنگ جامعه خواهد شد؛
  • افزايش نقش مشارکتي مردم در تصميم سازي هاي شهري و کشوري (مردم سالاري الکترونيکي)؛
  • امکان بهره گيري تمامي شهروندان به صورت مساوي از خدمات شهري؛
  • امکان نظارت دقيق بر عملکرد سازمان‌ها و  افراد، ارائه آمارها و گزارش ها و تقويت قانون مندي (کاهش رشوه خواري و رانت خواري)؛

  • افزايش رفاه عمومي؛
  • حفظ محيط زيست، کاهش آلودگي و ترافيک؛
  • کاهش معضلات اجتماعي همچون بيکاري و تکدي گري، انجام خدمات در تمام زمينه هاي شهري و اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، سياسي، پزشكي، آموزشي و پژوهشي متحول مي گردد؛

به عنوان مثال مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:

بازديد و استفاده از نمايشگاه ها، کتابخانه ها، موزه ها و مراکز زيارتي بدون حضور فيزيکي؛

تکميل فرم هاي در خواست شغل و کاريابي، ثبت شرکت ها، ازدواج، طلاق، صدور شناسنامه، گواهينامه، بيمه نامه و غيره در هر زمان و مکان و مبتني بر شبکه؛

شرکت در انتخابات، ارائه نظرات، انجام پژوهش ها و کليه فرايندهاي تصميم سازي و انجام مکاتبات الکترونيکي بين مردم و مسؤلان؛

پرداخت قبوض و صورت  حساب هاي مختلف ماليات، عوارض، آب، و گاز، برق و تلفن، رزرو هتل، بليط و ساير موارد مشابه به صورت الکترونيکي؛

انجام معاملات مختلف بين شرکت ها و مصرف کنندگان مبتني بر شبکه؛

امکان دسترسي از راه دور به پزشکان و متخصصان مختلف فراهم مي شود. پزشکان مي توانند بيماران خود را از طريق شبکه هاي رايانه اي تحت نظارت قرار دهند که تحت عنوان «پزشکي الکترونيکي» يا «دوراپزشکي» ناميده مي شود؛

کنترل ادوات و لوازم مختلف از راه دور ميسر مي گردد؛ مثلاً مي توان سيستم هاي خانگي نظير: اجاق گاز، کولر و يا تلويزيون را از طريق شبکه هاي رايانه اي و از راه دور تحت کنترل قرار داد. اين کاربرد را به عنوان «دورا عمليات» مي نامند.

  • جامعه اطلاعاتي و توليد

فنّاوري اطلاعات، محيط هاي توليدي را نيز در تمامي سطوح، اعم از مديريت، طراحي، برنامه ريزي، ساخت و ارتباط با مشتري، تحت تأثير قرار مي دهد. در اين ارتباط، مفاهيم جديد همچون «توليد الکترونيکي»، «توليد مبتني بر اينترنت»، «مهندسي مجازي» و  «کارخانه مجازي» مطرح گشته است.

در روند توليد که از مشتري آغاز و به مشتري ختم مي گردد (مطابق شکل 1)، بهره گيري از فنّاوري اطلاعات موجب ارتقاي کارايي و اثربخشي خواهد شد؛ به عبارت بهتر، عمليات بازاريابي و دريافت نياز مشتري، تحليل نياز، انجام طراحي و شبيه سازي، برنامه ريزي، کنترل کيفيت و ساخت و تحويل کالا به مشتري، همه تحت تأثير فنّاوري اطلاعات قرار مي گيرد.

برخي از کاربردهاي فنّاوري اطلاعات در زمينه توليد عبارت اند از:

فنّاوري اطلاعات در همه مراحل طراحي، اعم از طراحي مفهومي، طراحي دقيق و همچنين شبيه سازي، تجزيه و تحليل و تست محصول، تأثير بسزايي مي گذارد. ابزارهاي مطرح در زمينه طراحي به کمک رايانه (CAD:Computer Aided Design) و آزمايش به کمک رايانه (CAT: Computer Aided Test)، نمونه هايي از چنين تأثيري مي باشد.

فنّاوري اطلاعات، در برنامه ريزي فرايند توليد نيز که در پي شرح توالي عمليات توليد يک قطعه شامل انتخاب ماشين آلات، ابزارها و يا مواد است، کمک شاياني را ارائه مي دهد. در اين ارتباط، مي توان به ابزارهاي برنامه ريزي فرايند به کمک رايانه (CAPP:Computer Aided Process Planning) اشاره کرد.

برنامه ريزي و کنترل توليد، اعم از برنامه ريزي و کنترل موجودي، برنامه ريزي و کنترل عمليات توليد و برنامه ريزي و کنترل جريان مواد نيز از روش هاي مبتني بر فنّاوري اطلاعات بهره  مي برند؛ به عنوان مثال، مي توان به استفاده از رايانه در کنترل کيفيت (CAQ:Computer Aided Quality Control) اشاره کرد.همچنين با بهره گيري از فنّاوري اطلاعات عمليات کنترل و نظارت بر توليد به صورت مبتني بر وب و از راه دور ميسر خواهد بود.

در عمليات ساخت، بهره گيري از رايانه (Aided Manufacturing CAM:computer) در ماشين هاي کنترل عددي مبتني بر رايانه (CNC:Computer Numeric Control  D) و کنترل عددي مستقيم (NC:Direct Numeric control) همچنين سيستم هاي کنترل تطبيقي (AC:Adaptive Control)، و زبان هاي هوشمند، نمونه هايي از به کارگيري فنّاوري اطلاعات و ارتباطات مي باشد. به کارگيري فنّاوري اطلاعات در ساخت موجب انعطاف پذيري زياد فرايند توليد مي شود. در اين ارتباط، سيستم هاي توليدي منعطف ( Manufacturing Systems FMS:Flexible) مورد توجه قرار گرفته است.

در همه مواردِ  يادشده بهره گيري از سيستم هاي خبره، به منظور جايگزيني انسان با نرم‌افزارهاي هوشمند مد نظر قرار گرفته است؛ مثلاً مي توان از محصولاتي شبيه TOM.Turbo-Capp,AMPS در برنامه ريزي فرايند يا CAMA,PDS در طراحي و اجراي فرايند توليد ياد کرد.

رويکرد بهره گيري از رايانه در تمام فعاليت هاي يک کارخانه، اعم از سيستم مالي، اداري، سيتسم هاي پشتيباني مهندسي، مديريت توليد و روش هاي ساخت تحت عنوان يکپارچه مبتني بر رايانه (CIM:Computer integrated Manufacturing) که محدود به مرزهاي کارخانه مي باشد، با توسعه فنّاوري اطلاعات به سوي کسب و کار يکپارچه مبتني بر رايانه (CIB:Computer Integrated Business) ميل مي کند.

در اين الگو، محيط بيرون از کارخانه که شامل مشتريان و يا تأمين کنندگان مي باشد نيز با فعاليت ها و محيط درون کارخانه از طريق شبکه هاي رايانه اي مرتبط مي گردد و در رويکرد جديدتر، الگوي بنگاه ها و سازمان‌هاي توسعه يافته يا تحت شبکه مطرح مي شود.

اين الگو در برگيرنده مزاياي همه روش هاي توليدي همچون: توليد با کلاس جهاني، مهندسي همزمان، توليد ناب، توليد به موقع، برنامه ريزي نيازمندي مواد و تبادل اطلاعات به شيوه الکترونيکي است که در دهة اخير مطرح گرديده است.

برخي از مزاياي استفاده از فنّاوري اطلاعات در توليد عبارت اند از:

  1. کاهش زمان تحول محصول؛
  2. کاهش هزينه و افزايش دقت؛
  3. ارتقاي نقش انسان در فعاليت هاي توليد؛
  4. اطلاع رساني دقيق و سريع؛
  5. ارتباط نزديک با تأمين کنندگان مواد؛
  6. انعطاف پذيري در توليد محصول؛
  7. امکان همکاري نزديک با شرکا در تمام فعاليت هاي توليدي؛
  8. ايجاد و تقويت مهندسي همزمان (ارتباط همزمان همه بخش هاي: طراحي، ساخت ويا بازاريابي )؛
  9. افزايش بهره وري توليد و توان رقابت در جهان با توجه به جهاني سازي؛
  10. هوشمندسازي فرايندها يا حرکت به سوي کارخانه هاي هوشمند Smart Factory))؛
  • جامعه اطلاعاتي و سازمان‌هاي مجازي

سازمان، نهادي اجتماعي است که هدف مشخصي را تعقيب مي نمايد؛ به عبارت ديگر، سيستمي است با مرزهاي معين که به سبب داشتن ساختاري آگاهانه، فعاليت هايي را انجام مي دهد.

سازمان‌ها متشکل از گروه هاي انساني هستد که براي نيل به اهداف خود لازم است كه تغييرات و تحولات محيطي را شناخته،  بهترين انطباق را با آن ايجاد نمايند. فنّاوري اطلاعات، فرصت هاي جديدي را براي سازمان‌ها پديد آورده است تا بتوانند با يکديگر ارتباطي نزديک تر را برقرار نمايند، از منابع و امکانات مشترک بهره جويند و مدل هاي جدي کسب و کار را تجربه کنند.

سازمان‌ها براي ورود به عصر اطلاعات، فرايندهاي سنتي خود را مورد مطالعه قرار داده و با مهندسي مجدد آن‌ها تمهيدات لازم براي بهره مندي بيشتر از فناروي اطلاعات را فراهم مي آورند؛ اما عصر اطلاعات با ويژگي هاي خاص خود سازمان‌هايي جديد را به ارمغان آورده است که از آن ها با عناويني همچون نهادهاي الکترونيکي يا سازمان‌هاي مجازي (Vitural Organization) ياد مي شود.

تعاريف مختلفي از سازمان مجازي ارائه شده است كه از آن جمله مي توان به موارد ذيل اشاره کرد:

  1. سازمان مجازي، سازماني مبتني بر شبکه است که با استفاده از آخرين فنّاوري هاي ارتباطي و اطلاعاتي مانند اينترنت و اينترانت، مراودات و همکاري با اشخاص و سازمان‌هاي ديگر را خارج از فضا، زمان و مرزهاي فيزيکي امکان پذير مي سازد.

  2. سازمان مجازي، شبکه اي موقتي از سازمان‌هاي مستقل و خودمختار است که با استفاده از فنّاوري اطلاعات و به منظور ايجاد رقابت در کنار يکديگر قرار مي گيرند.

  3. سازمان مجازي، به شکل جديدي از سازمان اشاره دارد که از مجموعه اي از افراد، گروه ها و يا بخش هاي سازماني تشکيل شده و از لحاظ جغرافيايي غير متمرکز و به طور موقتي يا دائمي تشکيل مي گردد. همچنين متکي به ارتباطات الکترونيکي براي انجام فرايند توليد خود مي باشد.

برخي از مشخصات سازمان‌هاي مجازي عبارت اند از:

  • امکان استفاده مشترک از منابع؛
  • استفاده از ارتباطات رايانه اي؛
  • يکسان بودن اعضا (شرکا)؛
  • عدم مرز محدود و مشخص جغرافيايي؛
  • موقتي بودن اهداف؛
  • کوچکي جثه فيزيکي سازمان.

متناسب با ويژگي خود، اين سازمان از روش هاي مديريتي خاص بهره مند مي شود؛ به عنوان مثال، چگونگي کارمنديابي و گزينش با نظارت بر شاغلان، متفاوت با روش هاي مرسوم است. از آن جايي که ممکن است حضور فيزيکي کارکنان در کنار يکديگر ضروري نباشد، به همين جهت، خدمات به صورت مبتني بر شبکه ارائه مي گردد.

  • سواد در جامعه اطلاعاتي

واژه سواد (Literacy) با گذشت زمان از مفاهيم متفاوتي برخوردار بوده است. سواد در برگيرنده مهارت هاي مورد نياز براي يک شخص است تا بتواند نقش مناسبي را در جامعه ايفا نمايد. ساده ترين حالت سواد مشتمل، بر توانايي به کارگيري زبان است؛ بدين معنا که يک شخص با سواد قادر به خواندن، نوشتن و درک زبان بومي خود مي باشد.

خواندن، نوشتن و آشنايي با حساب، هنوز به عنوان مهارت هاي اساسي در سواد به شمار مي آيند؛ اما امروزه مهارت هاي ديگري براي بهره گيري از اطلاعاتِ ارائه شده توسط رسانه هاي متعدد همچون اينترنت لازم است .

با ورود به عصر اطلاعات، وجود مهارت هاي لازم براي جستجو، استخراج و استفاده از اطلاعات امري ضروري است. اين گونه مهارت ها در واژه «سواد اطلاعاتي» جمع مي گردد. واژه سواد اطلاعاتي براي اوّلين بار توسط زورکوسکي (ZurKowski) در سال 1974 مطرح گرديد.

در کنار «سواد اطلاعاتي» واژه هاي ديگري نيز همچون: «سواد رايانه اي» (مترادف سواد اطلاعات الکترونيکي و سواد فنّاوري اطلاعاتIT) و واژة سواد کتابخانه اي، سواد رسانه اي، سواد شبکه اي (مترادف سواد اينترنتي و سواد هايپر-Hyper)، سواد ديجيتالي (مترادف سواد اطلاعاتي ديجيتالي) مطرح گرديده اند .

تعاريف مختلفي از سواد اطلاعاتي ارائه شده است که در ذيل برخي از آن‌ها آمده است:

  1. سواد اطلاعاتي، انتخاب رفتار اطلاعاتي مناسب براي دستيابي به اطلاعات مورد نياز از طريق هر روش يا رسانهاست ‌که ممکن است با آگاهي لازم در مورد اهميت استفاده خردمندانه و  صحيح اطلاعات در جامعه همراه باشد .

  2. سواد اطلاعاتي، تواناني تشخيص زمان استفاده از اطلاعات، مکان يابي، ارزيابي، استفاده مؤثر از اطلاعات و انتقال اطلاعات با حالت هاي مختلف مي باشد.

برخي از استانداردهاي معتبر جهان براي آموزش مهارت هاي مورد نياز به منظور نيل به سواد رايانه اي شامل: گواهينامه بين المللي فراگيري رايانه ICCS))، گواهينامه بين المللي کاربري رايانه (ICDL) و ديپلم  بين المللي در فراگيري رايانه (IDCS) مي باشد؛ به عنوان مثال، گواهينامه بين المللي کاربري رايانه (ICDL)، يکي از الگوهايي است که نخستين بار توسط کشور فنلاند در اروپا طراحي و به کار بسته شد.

اين گواهينامه در بيش از 70 کشور جهان به عنوان معتبرترين گواهينامه در مورد «علوم پايه و کاربردي رايانه» پذيرفته شده است که شامل 7 مهارت ذيل است.

  1. آشنايي با رايانه، پايه فنّاوري اطلاعات؛
  2. استفاده از رايانه و مديريت پرونده ها؛
  3. واژه پردازي؛
  4. صفحات گسترده؛
  5. بانک هاي اطلاعاتي؛
  6. ارائه (Presentation) و نمايش مطالب؛
  7. پست الکترونيکي و اينترنت.
  • نتيجه گيري

فنّاوري اطلاعات و ارتباطات و حرکت از جوامع سنتي به جوامع اطلاعاتي، تمامي ابعاد نيازمندي هاي بشري را تحت تأثير قرار داده است. روش هاي آموزشي، تجاري، کار و يا توليد نيز تابع چنين تغيير و تحولاتي بوده اند.

در اين ميان، ضروري است  تا هر يک از سازمان ها و نهادهاي دولتي و خصوصي، اعم از اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، سياسي و نظامي، با توجه به وضعيت فعلي خود و بر مبناي مطالعات لازم، روند ورود و حرکت خود در عصر اطلاعات را تبيين و برنامه  ريزي نمايند.

بديهي است که در چنين شرايطي نقش مجامع دانشگاهي و تحقيقاتي براي شناسايي شرايط فعلي و تحليل و بومي سازي آن در تمامي ارگان ها و سازمان‌هاي کشور بسيار مهم و کارگشا خواهد بود.

اگر چه در جهان امروز شکاف ديجيتالي بين کشورهاي شمال و جنوب پديدار گشته است، مسلماً بي توجهي بيشتر به اين  مهم، موجبات عقب ماندگي غيرقابل جبران را قافله جهاني از به دنبال خواهد داشت



حركت به چپ
حركت به راست


بازديد کننده گرامي: با توجه به وظيفه پورتال اشتغال در خصوص اطلاع‌رساني جامع در حوزه‌هاي مختلف مرتبط با اشتغال، مسئولين اين پايگاه اطلاع‌رساني آمادگي دريافت مطالب شما شامل؛ مقالات، گزارش‌ها، کتب،و آدرس ساير پايگاه‌هاي اطلاع‌رساني مرتبط جهت ارزيابي و ارائه آن با حفظ حقوق مالکيت معنوي مربوطه بر روي سايت پورتال اشتغال را دارند. در صورت تمايل اطلاعات خود را ارسال نماييد.


 

پايگاه اطلاع‌رساني اشتغال كارجو، كارفرما

صفحه اصلي    تماس با ما     ارسال اطلاعات    درباره ما    پرسش و پاسخ

كليه حقوق مادي و معنوي اين پايگاه متعلق به سازمان تجاری سازی فناوری و اشتغال دانش‌‌آموختگان مي باشد

استفاده از اطلاعات با ذكر منبع بلامانع است