صفحه اصليدرباره ماتماس با مابازگشتوب سرويس

 

تعداد بازديد: 1087                                               
كار  و وجدان كار
مقاله منبع
كار و وجدان كار عنوان
تنظيم و تدوين: مسلم خاني نويسنده
1386/11/06 تاريخ

به طوركلي مفهوم كار از ديدگاه‌هاي گوناگون بصورت‌هاي متفاوت بيان و تعريف شده است كه در اين ميان، مفاهيم اخلاق كار و وجدان كار بيش از ديگر موضو‌ع‌‌ها مطلوب نظر هستند.

خلاصه
ماهنامه كار و جامعه مرجع

    چاپ   ارسال براي دوستان

دانشمندان علم اقتصاد، موضوع كار را از منظرهاي متفاوتي بررسي كرده‌اند و تعاريف گوناگوني در باب اين مفهوم ارائه داده‌اند.

اقتصاد‌دانان  ليبرال، با استناد به آگاهانه بودن كار انسان و تفاوت‌هاي ويژة اعمال انساني با افعال حيواني،‌  كه معمولاً جنبة‌ آگاهي درآنها وجود ندارد ، تعريفي از كار ارائه داده‌اند كه به شرح ذيل مي‌باشد.

كارعبارت است از استفاده‌اي كه  انسان از قواي مادي و معنوي خوددرراه توليد ثروت يا ايجاد خدمات مي‌نمايد. البته كاردراين مفهوم داراي شاخه‌هاي گوناگوني است و ايده‌ها ونيات‌كاري را نيزدربر مي‌گيرد.

در تعاريفي كه در باب مفهوم كار ارائه شده، خاصيت توليدي بودن آن نيز لحاظ گرديده است، به طوري كه «لوديك اچ ماي»، اقتصاد‌دان آمريكايي، كار را از زواية نگرش توليدي بودن آن چنين تعريف كرده است:

هرگونه فعاليت انساني، خواه ذهني و جسمي وخواه معنوي وايده‌اي كه به توليدكالاهاي اقتصادي بينجامد، كار ناميده مي‌شود.

به عقيده «كارل ماركس»، كار، عملي است كه مابين انسان و طبيعت انجام مي‌گيرد وفعلي است كه فاعل آن انسان و مفعول به آن طبيعت است. او در «كتاب سرمايه» خود چنين تقرير نموده است كه:  كار نخستين برخورد ميان انسان و طبيعت است . انسان در برابر طبيعت نقش يك قدرت طبيعي را ايفا مي‌نمايند . او قواي جسماني خود- يعني قدرتي كه در بازوها و ديگر اعضاي خود دارد- را به گونه‌اي هماهنگ مي‌سازد تا مواد خام طبيعت را به گونه‌اي كه براي زندگي‌اش مفيد فايده باشد، تبديل كند.

به طوركلي مفهوم كارازديدگاه‌هاي گوناگون بصورت‌هاي متفاوت بيان وتعريف شده است كه در اين ميان، مفاهيم «اخلاق كار» و «وجدان كار» بيش از ديگر موضو‌ع‌‌ها مطلوب نظر هستند.

  • الف: مفهوم اخلاق كار

منظور از مفهوم اخلاق كار اين است كه نيروهاي كاري بر دو دسته‌اند؛

 بعضي تمايل فراوان به فعاليت، تلاش و كوشش دارند، سكون و آرامش را پسنديده نمي‌دانند و فضايل اخلاقي آنان در كارهايشان شكوفا مي‌گردد، برعكس، گروهي هم تمايل به كار و مجاهدت ندارند و تنها با نيروهاي جبري و فشارهاي بيروني بايد آنان را به كار وادار كرد.

البته از اخلاق نيك و حسنه آن است كه انسان فعال باشد و محصول فعاليت او براي همنوعانش مفيد و ثمربخش واقع شود. هر كس با انجام كاري كه قابليت و توانايي آن را در خود احساس مي‌كند، به جامعه انساني خدمت ‌كند و در جهت رفع مشكلات جامعه يا براي ارتقاي ابعاد گوناگون آن سعي و تلاش پيگير و مستمر داشته باشد.

در بحث «اخلاق كار»، مفهوم اقتصادي بودن كار را مي‌توان به شرح ذيل بيان نمود:

«كار عبارتست از حركتي كه انجام آن موجب شود ديگران نسبت به ثمرة آن حركت راغب شوند و مايل باشند با طيب خاطر، براي محصول آن چيزي را پرداخت نمايند.»

به طور خلاصه و با نظر به آنچه كه ذكر آن رفت، كار را به صورت زير مي‌توان تعريف نمود:

«كار عبارتست از مجموعه عملياتي كه به منظور استفادة عملي بر روي ماده انجام مي‌گيرد، اين اعمال نيز به نوبة خود بر انسان و زندگاني او تأثير خواهد داشت و تغييراتي را در آنها پديد خواهد آورد».

در اسلام از كار به عنوان عمل صالح ياد شده و شرط ورود به بهشت آرماني، با توجه به مفاهيم عالية آيات قرآن كريم- دارا بودن سه خصيصة عمده: «ايمان»، «عمل صالح» و «تقوي» ذكر گرديده است. ناگفته پيداست كه ثمرة ايمان و تقوي در عمل صالح معلوم مي‌گردد و انسان مؤمن به مباني حق، بالقاعده فاعل اعمال صالح و نيكوست و نتيجة عمل صالح او،‌ خير و نعمت و بركت براي جامعه است و در صورت فقدان ايمان يا تقوي، عمل انسان تباه شده و خيراخلاقي و انساني در آن نخواهد بود.

در دين مقدس اسلام حتي نيات خير داراي ارزش و ثواب هستند، زيرا نيات خير در حقيقت همان ايده‌ها و طرح‌هاي مثبت اولية انجام كارند.

  • ب:‌ مفهوم وجدان كار

برخي از متفكرين، وجدان را به معناي آگاهي از انديشه‌هاي پنهان آدمي مي‌دانند. يعني آنچه كه «ناخودآگاه» و حتي «خودآگاه» در رابطه يا اعمال تلقي و ارزيابي مي‌نمايد. برخي نيز وجدان را قضاوت دروني افراد در باب كردارهاي خود دانسته‌اند، زيرا انسان‌ها معمولاً درارزيابي اعمال خود  درخلوت و تنهايي قضاوت‌هاي منصفانه‌اي دارند و خود را آن‌گونه كه هستند، مي‌شناسند و برحقيقت اعمال و رفتارهاي خود اشراف دارند، هر چند كه ممكن است ظواهر اعمال و رفتارهاي آنان با آنچه وجدانشان داوري كرده است، تفاوت‌هاي فاحش داشته باشد.

بررسي مفهوم وجدان كاري و شاخص‌هاي آن، موضوعي است كه در ادامه به آن خواهيم پرداخت.

وجدان كار، يكي از حوزه‌هاي وجدان انسان است كه در ساية اخلاق كاري به وجود مي‌آيد و مرز بين درست ونادرست و صالح و ناصالح را معين مي‌كند.

به عبارت ديگر، «اخلاق» بينش شخصي و روحية‌ شايسته‌اي است كه همة افراد در اجتماع واجد آن هستند و آن را به عنوان فضيلت اخلاقي مي‌شناسند، اما ممكن است به آن كمتر توجه كنند. «اخلاق كاري» همان بايد‌ها و نبايدهايي است كه اجراي آنها در محيط كار، در راستاي تحقق اهداف كاري سازمان است و به تعبير شوراي فرهنگ عمومي كشور، «وجدان را مي‌توان وضعيتي دانست كه در آن افراد جامعه در مشاغل خود سعي مي‌كنند كارهاي كه به آنان محول شده است را به بهترين وجه، به طور دقيق و با رعايت اصول بهينه‌سازي به انجام برسانند».

وجدان كار انسان را وادار مي‌سازد تا همواره براي تحقق آرمان‌هاي ذيل تلاش نمايد:

  1. كار بايد بدون عيب و نقص و در نهايت دقت و صداقت انجام پذيرد.
  2. كار بايد تا سرحد امكان به نتيجه‌هاي منطقي وتعريف شده منتهي گردد.
  3. كار بايد به موقع ودر زمان مناسب و لازم آن انجام گيرد.
  4. كار بايد بدون نظارت و كنترل عوامل خارجي در نهايت صحت و درستي به اتمام برسد.
  5. كار بايد با صرف كمترين هزينه انجام گيرد.

شناسايي نيروهايي كه داراي وجدان كاري قوي مي‌باشند، كار آساني است و معيارهايي كه در ذيل به آن اشاره خواهد شد، نمونه‌اي از رفتارهاي بارز آنان مي‌باشد:

  1. بر انگيزه‌ها و ارزشهاي دروني متكي‌اند.
  2. به كنترل‌هاي دروني مقيد هستند.
  3. داراي چشم اندازهاي تحليلي وسيعي هستند.
  4. براي دستيابي به سود بلند مدت، كه صرفاً به ماديات محدود نباشد، تلاش مي‌نمايند.
  5. بر منافع كلان سازماني تأكيد دارند.
  6. در برابر غير‌خود، كاملاً، احساس مسئوليت مي‌نمايند.
  7. به موضوع گذر زمان كاملاً توجه دارند و حساسيت ويژه‌اي به اين موضوع از خود نشان مي‌دهند.

شايان ذكر است افرادي كه فاقد وجدان كاري‌اند، همواره در خمودگي، نااميدي و بديني به سر مي‌برند و رفتار و كردار آنان تفاوت بارزي با گروه گذشته دارد از جمله ويژگي‌هاي برجستة اين گروه مي‌توان موارد ذيل را بر شمرد:

  1. برانگيزه‌هاي بيروني متكي‌اند.
  2. به كنترل‌هاي بيروني نيازمندند.
  3. چشم‌اندازه‌هاي تحليلي محدود دارند.
  4. در جستجوي منافع كوتاه مدت هستند، كه بيشتر به ماديات محدود است.
  5. بر منافع فردي غيرسازماني تأكيد دارند.
  6. در مقابل غير خود احساس مسئوليت ندارند.
  7. نسبت به گذر زمان بي‌تفاوت هستند.

راه‌كارهاي عملي تقويت وجدان كاري در نظام اداري و اجرايي

  • احترام به انسان و انديشه‌هاي والاي او:

احترام قائل شدن به انسان، در واقع پاسخگويي به يكي از نيازهاي اساسي اوست، كه نتيجة آن تقويت اعتماد به نفس و وجدان كاري در نيروهاي فعال سازمان است.

در واقع، نيروي كار وقتي مورد احترام قرار گيرد و ايده‌ها و افعال او پاس داشته شود، بهتر مي‌تواند به فعاليت بپردازد و قدرت خلاقيت در كارهاي او به مراتب بيشتر خواهد شد. البته، احترام گذاشتن به كار ديگران به ويژه از جانب مديران نسبت به كاركنان تحت امر، ضمن تقويت روابط عاطفي بين كارمندان و مديران، باعث رشد فضايل و ابتكار عمل در نيروهاي سازمان خواهد شد.

  • پرورش روحيه و نگرش خوش‌بينانه و مثبت‌گرا نسبت به انسان و اعمال او:

در زمينة نگرش مثبت به اعمال و كردارهاي انساني از ديدگاه مفاهيم عاليه اسلامي ذكر همين نكته كافي است كه در اسلام، انسان به عنوان جانشين خدا در زمين مورد كرامت قرار گرفته است و اين عنوان كه خداوند به او ارزاني داشته، در واقع اوج حرمت‌گذاري و تكريم والاي انسان است.

اگر در سازمان، شرايط محيط كاري انساني خوشبينانه و مثبت‌گرا غالب شود، احساس ارزشمندي، علاقه و احترام متقابل در افراد به وجود خواهد آمد و بسترهاي تقويت وجدان كاري فراهم خواهد شد.

  • مشاركت عمومي كاركنان در فرآيند تصميم‌گيري:

مشاركت،‌ در واقع درگيري ذهني و عاطفي اشخاص در موقعيت‌هاي كار گروهي است و آنان را براي دستيابي به اهداف گروه، به فعاليت وادار مي‌كند و نيز در مسئوليت كار شريك مي‌سازد.

با مشاركت و همراهي كاركنان در تصميم‌گيري‌هاي كلان مديريتي، تفهيم موضوع وجدان كاري بسيار آسان‌تر خواهد شد. زيرا در آن صورت همه خود را به گونه‌اي مسئول اجراي دقيق و درست‌كار مي‌دانند

و هر يك تلاش مي‌كند تا آن‌گونه به فعاليت بپردازد كه سهم خود را در ارتقاي عمل به انجام رسانيده و كوتاهي نكرده باشد؛ زيرا ثمره كارهايش به خود او نيز برخواهد گشت.

  • آموزش:

انسان همواره در حال كسب تجربه است و آموزش‌هاي درست و ضابطه‌مند، كاركنان را به انجام دقيق كار ملزم مي‌نمايد. البته آموزش نبايد صرفاً در زمينة مسائل فني و تكنيكي باشد، بلكه آموزش رفتار، كردار، اخلاق كار و فضايل فرهنگ‌كاري نيز بايد مورد توجه قرار گيرد. زيرا تقويت وجدان كار به صورت يك سيستم است كه آموزش‌هاي همه جانبه در آن تأثير خواهد داشت.

در حقيقت مي‌توان گفت فردي مي‌تواند با وجدان كاري باشد، كه داراي تعهد و تخصص باشد.

عدم توجه به آموزش‌هاي
تعهد برانگيز، در واقع نوعي

پشت پا زدن به اخلاق كاري است و در نهايت به كمرنگ شدن وجدان كار در نيروها خواهد انجاميد.

  • به كار‌گيري مكانيزم‌هاي خود انگيزشي:

پرواضح است كه انگيزه در تقويت وجدان كاري نقش به سزايي دارد، البته در سازمان بايد به دنبال مكانيزم‌هاي انگيزشي پايدار بود تا اثر آن نيز پايدار باشد. در اينجا ضمن تأئيد تأثير انگيزه‌هاي مادي در تقويت وجدان كاري، تأكيد اصولي برانگيزه‌هاي درون‌زا و معنوي افراد است كه تقويت وجدان كاري تأثير فراوان دارد.

عمده‌ترين عوامل انگيزشي درون‌زاي افراد در محورهاي زير پديدار مي‌گردد:

  • الف: معني‌دار بودن كار

اگر انسان در چارچوب معيارها و ارزش‌هاي خود براي كاري كه انجام مي‌دهد، اهميت و اعتبار قائل باشد، در به پايان رساندن درست و دقيق آن سر از پاي نخواهد شناخت.

  • ب: احساس مسئوليت كردن در كار

اگر نيروي كار مسئول پاسخگويي در برابر غير از خود باشد، هرگز كار را ناتمام رها نكرده و همة اصول بهينه را براي انجام دقيق و مناسب آن رعايت خواهد كرد.

  • ج: برخورد منطقي با نتيجة كار

تشخيص اين‌ كه نتيجة كار تا چه ميزان با آنچه مورد انتظار بوده، مطابقت دارد و آيا نتيجة كار رضايت بخش است يا خير از عوامل بسيار موثر ارتقاي انگيزه‌هاي دروني براي تداوم فعاليت‌ها و شروع كارهاي جديد خواهد بود.

وجود عوامل سه گانة مذكور در محيط كار و نوع كارهايي كه در سازمان انجام مي‌گيرد، موجب مي‌شود كه نيروهاي كاري آن‌گاه كه خوب عمل مي‌كنند، احساس خوشحالي و رضايت داشته باشند و ناخودآگاه انگيزه‌هاي دروني آنان رشد يابد.

  • توجه به استقلال افراد و واگذاري مسئوليت‌ها به آنان:

با انجام اين دستور‌العمل ارزشمند مديريتي، خودباوري و احساس ابراز وجود در نيروها تقويت خواهد شد و امكان كارآمدي آنان فزوني خواهد يافت.

اگر شرايط محيط كار به گونه‌اي باشد كه به نيروها استقلال در كار، تصميم‌گيري و عمل داده شود و مسئوليت‌ها و وظايف به افراد محول شود، بلوغ سازماني و به تبع آن وجدان كاري تحقق خواهد يافت.

واگذاري مسئوليت‌ها به افراد آثار و بركات فراواني دارد، از جمله اين كه:

تفويض اختيار (با رعايت حدود و موازين آن) موجب بالندگي افراد خواهد شد و وجدان‌كاري در بالندگي، بهتر محقق خواهد شد.

واگذاري مسئوليت‌ها، خود‌آموزي و خوديادگيري را تقويت مي‌كند، زيرا افراد خود را مسئول اجراي دقيق كار مي‌دانند و براي آن كه كار درست انجام شود و موفقيت و اعتبار آنان در سازمان رشد يابد، سعي مي‌كنند با رعايت اصول وجدان كار و آموزش بهتر، كار را با كيفيت خوب ارائه دهند. تقويت اعتماد به نفس و خلاقيت و نوآوري از بركات استقلال دادن به نيروهاي كار است.

  • توجه به امنيت شغلي افراد در سازمان:

امنيت شغلي افراد در سازمان موجب دلبستگي آنان به كار و تقويت وجدان كاري خواهد شد. امنيت شغلي از طريق ايجاد امنيت رواني، رسمي نمودن وضعيت استخدامي كاركنان، حذف اضطراب و نگراني در محيط كار حاصل مي‌شود.

  • به كارگماري و ارجاع مشاغل سازماني متناسب با نيازها، استعدادها و توانايي‌هاي نيروي كار.

مديران مي‌توانند در موقعيت‌هاي مختلف به ويژه در بدو استخدام، نسبت به شناخت انگيزه‌ها، نيازها، علايق، استعدادها و قابليت‌هاي كاركنان خود اقدام نموده ومشاغل سازماني مناسب را به آنان ارجاع نمايند. اين امر موجب مي‌شود كه افراد با علاقه و دلسوزي بيشتري كار كنند و وجدان كاري را محسوس‌تر و عميق‌تر رعايت نمايند.

  • تدوين مقررات و ضوابط سازماني:

اگر فعاليت‌هاي سازماني قانونمند نباشد، فرد مي‌آموزد كه از راه‌هاي غيرقانوني راحت‌تر مي‌تواند به اهداف خود دست يابد و در نتيجه بسترهاي ارتقاي وجدان كاري از بين خواهد رفت.

  • ارزيابي عملكرد كاركنان

وقتي افراد احساس كنندكه ارزيابي خواهند شد، سعي مي‌كنند با علاقه و دلسوزي بيشتري كار كنند. عكس‌العمل معقول و مناسب سازمان در قبال نتايج ارزيابي عملكردها و تشويق و تنبيه بجا و به موقع كاركنان،‌ در تقويت وجدان‌كاري نقش بسزايي خواهد داشت.

امروزه ارزيابي عملكردها با هدف شناسايي نقاط ضعف، كمبودها، نارسايي و مشكلات كاركنان و بررسي راه‌حل‌هاي علمي و عملي براي رفع معضلات كاري آنان خواهد توانست بسترهاي مناسبي را براي رشد و بهبود وجدان كاري فراهم آورد. تقويت باورهاي ديني،‌ تربيت مناسب خانوادگي، ريشه‌كن كردن بي‌سوادي، تأمين اقتصادي كاركنان و الگو بودن مسئولين و مديران ارشد جامعه از عواملي است كه ارتقاي وجدان كاري را افزون خواهد ساخت.

و به فرمودة شيخ اجل، سعدي شيرازي، «دوصد گفته چون نيم كردار نيست».

پس دستيابي به كشوري آباد، آزاد و مترقي نيازمند كار و تلاش هدفمند، به روز و اصولي نيروهاي كاري با وجدان است.



حركت به چپ
حركت به راست


فن بازار ملي ايران

 
http://www.irantechnomart.com/?p=n1&type=7&l=0
 

مركز اطلاع‌رساني صنايع و معادن ايران

 
http://www.mim.gov.ir/faq/2.asp
 

شركت خدمات مشاوره و توسعه كارآفريني محمود

 
http://www.mahmoodces.com
 

پايگاه اطلاعات توسعه گيلان

 
http://www.mpo-gl.ir/fa/laws/71.aspx
 

باشگاه الكترونيكي كارآفريني

 
http://biz.schoolnet.ir/consult.htm
 

مركز كارآفريني دانشگاه تهران

 
http://karafarini.ut.ac.ir/persian/activities/deli
 

پارك فناوري پرديس

 
http://www.techpark.ir/Paradis/Farsi/Persian.htm
 


بازديد کننده گرامي: با توجه به وظيفه پورتال اشتغال در خصوص اطلاع‌رساني جامع در حوزه‌هاي مختلف مرتبط با اشتغال، مسئولين اين پايگاه اطلاع‌رساني آمادگي دريافت مطالب شما شامل؛ مقالات، گزارش‌ها، کتب،و آدرس ساير پايگاه‌هاي اطلاع‌رساني مرتبط جهت ارزيابي و ارائه آن با حفظ حقوق مالکيت معنوي مربوطه بر روي سايت پورتال اشتغال را دارند. در صورت تمايل اطلاعات خود را ارسال نماييد.


 

 

پايگاه اطلاع‌رساني اشتغال كارجو، كارفرما
فراخوان حمايت از پايان نامه هاي دوره هاي دكتري و كارشناسي ارشد
فراخوان جذب كارآموز

صفحه اصلي    تماس با ما     ارسال اطلاعات    درباره ما    پرسش و پاسخ

كليه حقوق مادي و معنوي اين پايگاه متعلق به سازمان همياري اشتغال دانش‌اموختگان مي باشد

استفاده از اطلاعات با ذكر منبع بلامانع است